Jacob Stern
Geboren:
Meppel,
Vermoord:
Auschwitz,
Bereikte de leeftijd van
57 jaar
Beroep: Koopman
Kasteelplein 9 a, Breda
Wij wonen in de Catharinastraat, vrijwel op de hoek van het Kasteelplein in Breda. Daar, op nummer 9a, is in 1942 het echtpaar Jacob en Elisabeth Stern opgepakt en kort daarna zijn ze vermoord in Auschwitz. Omdat je vanuit hun huis dat van ons kunt zien, en vanuit ons huis dat van hen, wilden we graag op deze manier stilstaan bij het leven van deze vroegere buren.
Er is ons niet veel over hen bekend, maar dat geldt natuurlijk voor meer mensen die in de oorlog zijn verdwenen. Wat we weten is dat ze actief waren in de joodse gemeente en lang in Meppel hebben gewoond voor ze naar Breda verhuisden, waar ook moeder nog even heeft gewoond. Zij is kort voordat ze werden opgepakt overleden, ze was al 91 jaar.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
We plaatsen hierbij een foto uit het archief van Leon Krijnen, die meldde dat de vrouw achter het raam vermoedelijk Elisabeth Stern is. Zijn tekst over dit pand:
Toen ik een paar weken geleden in Westerbork was heb ik in het Herinneringscentrum nog even staan bladeren in de daar beschikbare boeken en archieven, omdat ik aan Michel Velleman moest denken, over wie ik een paar dagen geleden iets schreef, en aan de Bredase joden die via Westerbork naar de Duitse gaskamers gestuurd zijn.
Onder hen was het echtpaar Jacob en Elizabeth Stern-Cohen, die in het najaar van 1942 in hun bovenwoning aan het Kasteelplein 9a opgepakt werden en via Westerbork naar eindstation Auschwitz getransporteerd werden.
Mijn posts in 2017 gingen eigenlijk over het helaas verdwenen pand Kasteelplein 11. Daar kwamen nogal wat reacties op, zodat ik wat beter ging zoeken op de geschiedenis van dat pand, en een huiveringwekkend detail ontdekte. Kasteelplein 11 was in de jaren zeventig niet meer dan het restant, de gevel, en de zij-ingang van de drukkerij van Dagblad De Stem. Maar wat een rijke geschiedenis, en wat jammer dat het gesloopt is. Wat er in 1500, 1600 zat, daar ben ik nog niet achter, maar ergens in de achttiende eeuw is het ‘De Fröbelschool’ geworden, of is het pand op die stek nieuw gebouwd. Daarna is er op enig moment ‘Volksbank tot Nut van ‘t Algemeen’ ingetrokken. Ergens in de jaren veertig zal Dagblad De Stem het overgenomen hebben, terwijl de naam van de bank op de gevel bleef staan. Pas op die foto van omtrent 1955 staat er ‘Dagblad De Stem’ op de gevel.
Het pand heeft nog een andere rol in de Bredase geschiedenis gespeeld. Als de onderschriften in het Stadsarchief bij drie andere foto’s kloppen, dan was tot 1944 het atelier van schilder en Paul Windhausen er gevestigd. Hij is de kunstenaar, tekenleraar en verzetsstrijder, die op 4 oktober 1944 door een Nederlandse SS’er op de Vloeiweide geëxecuteerd is, nadat hij bij de overval op De Post zwaar gewond was geraakt. In het Stadsarchief heb ik drie foto’s van hem gevonden, waarop hij in in 1938 zijn atelier poseert. Adres, volgens de begeleidende tekst: Kasteelplein 11. Volgens de adresboeken en andere bronnen, woonde hij op dat moment in bij familie Rombout aan de Karrestraat 22.
Nu dat glasnegatief. Dat is gedateerd ‘van 1935 tot 1940’. De resolutie is zo hoog, dat bij het inzoom de naamplaatjes op de deuren leesbaar zijn. Op nummer 11 zijn dat mevrouw Hermine Boot, lerares M.O. Boekhouden, (Bureel Boekhouding) en P. van Brummelen. Die Van Brummelen vinden we al in 1916 op dat adres, zijn beroep was boekbinder. Ook Hermine Boot en haar moeder duiken op in de adresboeken. Haar moeder Plermine (wat een prachtige naam), in 1916 al weduwe, was ook boekhoudster.
Het café ernaast, Verdussen, Het Koetshuis, ook daar alleen al kan een boek over geschreven worden. Ik kom er nog wel eens op terug. Waar het nu om gaat: de koude rillingen die me overvallen als ik het naamplaatje van het bovenhuis op nummer 9a lees, en daar verder naar heb zitten spitten in het Stadsarchief op ‘Stern-Cohen’. Afgaande op de adresboeken en joodsbreda.nl moeten dat Elizabeth (geboren op 14 augustus 1891) en Jacob (van 28 september 1885) geweest zijn. Woonachtig op Kasteelplein 9a, via Westerbork afgevoerd, allebei op 23 november 1942 vergast in Auschwitz, waarschijnlijk op de dag van aankomst.
Geen idee of – maar het kan bijna niet anders dan dat – ze in Breda Paul Windhausen gekend hebben, die één deur verder zijn atelier had, en die bijna twee jaar later op de Vloeiweide doodgeschoten zou worden.
De foto van Kasteelplein 11 heb (4000 bij 3000 pix) heb teruggeschaald naar 80 procent .jpg, zodat de download handelbaar wordt, met 2.4 mb. Zoom in, en veel details worden leesbaar. Waaronder dat naamplaatje van de familie Stern-Cohen, op nummer 9a. Zoals u hem hier ziet, is-ie door Facebook kleiner gemaakt, klik even door naar de hoge resolutie. Of naar de foto in Het Stadsarchief.
Met dank aan Leon Krijnen.